OSOBY UCZESTNICZĄCE W PROCESIE

Osoby uczestniczące w procesie produkcji nie wykonują na ogół iden­tycznych czynności. Czynności te są zróżnicowane ze względu na charakter, natężenie, szybkość itp. Często bywa tak, że jakieś czynności są przypisane określonym osobom. Np. w gospodarstwie rolnym mężczyzna kosi zboże, kobieta odbiera, a dziecko wiąże. W konsekwencji mężczyzna określa tempo, w jakim odbywa się praca, oraz kolejność, w jakiej zbiera się różne odmiany zboża itp. W procesie produkcji wykonywanej zbiorowo tworzy się sieć powiazań międzyludzkich. Jedni wykonują prace główne, inni — pomo­cnicze. Jedni odpowiadają za przebieg procesu produkcji, inni takiej odpo­wiedzialności nie ponoszą. Te powiązania międzyludzkie, które tworzą się w procesie produkcji, określa O. Lange mianem stosunków produkcji, Są one po prostu „rezultatem społecznego charakteru pracy, rezultatem tego, że w procesie produkcji istnieje kooperacja i podział pracy między ludźmi. Wynika stąd, że stosunki produkcji zależą od stosunku człowieka do rzeczy, które powstają w procesie produkcji, mianowicie, od sposobu, w jaki czło­wiek oddziaływa na przyrodę i w toku tego oddziaływania sam się kształ­tuje” .